Wat is de watertoets?

De watertoets is het onderzoek dat de overheid moet doen voordat ze een vergunning verleent of een plan goedkeurt: kan het project het watersysteem schaden, bijvoorbeeld omdat er ruimte voor water verloren gaat of regenwater minder in de bodem kan insijpelen? Zo ja, dan legt ze voorwaarden op, zoals compensatie of een voldoende hoog vloerpeil, de hoogte van de vloer op het gelijkvloers. Kan de schade daarmee niet worden opgevangen, dan weigert ze de vergunning. U vraagt de watertoets niet apart aan: ze hoort bij de beslissing over de vergunning.

Wanneer en door wie

De watertoets gebeurt in elk geval bij:

een omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen, zoals bouwen of verbouwen;
een omgevingsvergunning om grond in bouwkavels te verdelen (verkavelen);
een ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) of een plan van aanleg;
een stedenbouwkundig attest, dat vooraf zegt of een project in redelijkheid vergunbaar is.

De overheid die beslist, de vergunningverlener, voert de watertoets uit; meestal is dat het gemeentebestuur. Ze motiveert haar oordeel in de beslissing, in de zogenoemde waterparagraaf.

Op hetzelfde perceel spelen vaak ook andere zaken mee, zoals het bodemattest en het oriënterend bodemonderzoek en de P-score en de G-score. Hoe een rapport dat samen toont, ziet u in het voorbeeldrapport.

Wanneer de waterbeheerder advies geeft

Soms moet de vergunningverlener eerst advies vragen aan de waterbeheerder, die de waterloop beheert. Dat moet onder meer:

als het project geheel of deels op de advieskaart van de watertoets ligt;
als het in de bedding van een waterloop ligt, of dichter bij de bovenrand van de oever dan 50 m (bevaarbare waterloop), 20 m (eerste categorie), 10 m (tweede) of 5 m (derde categorie of publieke gracht);
als het in een afgebakende oeverzone ligt, een vastgelegde strook langs een waterloop;
bij constructies of verhardingen van meer dan 0,1 ha (1.000 m²), of 1 ha als het water afloopt naar een bevaarbare waterloop of een van eerste categorie.

De categorie en de beheerder van een waterloop ziet u in de Vlaamse Hydrografische Atlas op Waterinfo. De waterbeheerder adviseert in de regel binnen dertig kalenderdagen; het advies bindt de vergunningverlener niet, maar wie ervan afwijkt, moet dat motiveren.

Wat de uitkomst kan zijn

Zonder schadelijk effect is de watertoets positief. Met een effect volgt een vergunning met voorwaarden die het vermijden, beperken, herstellen of compenseren, dus elders goedmaken. Is er geen aanvaardbaar alternatief of herstel mogelijk, dan weigert de overheid de vergunning, volgens vlaanderen.be in uitzonderlijke gevallen.

Voor overstromingsgevoelig gebied langs waterlopen noemt een omzendbrief van de Vlaamse overheid onder meer:

een vloerpeil boven het overstromingspeil als de kans op overstroming middelgroot is;
geen verlies van ruimte voor water, in oppervlakte noch in volume;
geen kelder of andere ondergrondse ruimte, tenzij uitzonderlijk en afdoende beschermd, en geen ondergrondse stookolietank;
terugslagkleppen op de riolering, zodat rioolwater niet kan terugstromen;
compensatie als het terrein opgehoogd moet worden.

Bij overstromingen door hevige regen nuanceert de omzendbrief die regels: bij water op straat volstaat meestal een voldoende hoog vloerpeil. Het zijn richtlijnen, geen wettelijke regel voor elk perceel.

De kaarten en de signaalgebieden

Sinds 1 januari 2023 werkt de watertoets met een advieskaart, die per perceel zegt of en aan wie advies gevraagd moet worden, en met drie overstromingskaarten: vanuit de zee, vanuit waterlopen en door hevige regen. Uit die drie kaarten komen ook de P-score van het perceel en de G-score van het gebouw, van A (geen overstroming gemodelleerd) tot D (een middelgrote kans in het huidige klimaat). De kaarten beslissen niet over de vergunning: dat doet de vergunningverlener.

Strenger is het in een signaalgebied: een nog niet ontwikkeld gebied met een bestemming om te bebouwen, zoals woongebied, waar die bestemming kan botsen met wat het watersysteem nodig heeft. Met een bouwvrije opgave, het doel dat het gebied onbebouwd blijft, worden vergunningen er in de regel geweigerd. In de andere signaalgebieden geldt een strengere watertoets: bouwen kan, met de voorwaarden die de Vlaamse Regering per gebied vastlegde.

Wat betekent dit als u een huis koopt?

Een aankoop zelf krijgt geen watertoets. Wel moeten de advertentie en de akte de P-score en de G-score vermelden, en zeggen of het goed in een afgebakend overstromingsgebied of een afgebakende oeverzone ligt: dat is de informatieplicht, een aparte regel. Naar een signaalgebied of de risicozone voor de verzekering tegen natuurrampen vraagt ze niet; het overstromingsrapport van Waterinfo toont die wel.

De watertoets komt pas als u een vergunning aanvraagt, bijvoorbeeld om te verbouwen, uit te breiden of te herbouwen; in overstromingsgevoelig gebied of dicht bij een waterloop kunnen er dan voorwaarden komen, zoals een hoger vloerpeil of geen kelder. Een gunstige P-score is geen garantie: de watertoets kijkt ook naar het insijpelen van regenwater, het grondwater, de afstand tot een waterloop en signaalgebieden.

Een eerste inschatting geeft de webtoepassing watertoets van de Coördinatiecommissie Integraal Waterbeleid (CIW), maar dat is een hulpmiddel, geen beslissing: vraag het voor een concreet project na bij de gemeente.

Wat de Perceelscan toont

Per adres toont de Perceelscan de P-score en de G-score, en of het perceel in een afgebakend overstromingsgebied of een afgebakende oeverzone, een signaalgebied of een risicozone ligt. Daarnaast toont hij het plan dat er geldt, de verordeningen en de omgevingsvergunningen op het perceel en bij de buren.

De Perceelscan voert zelf geen watertoets uit en zegt niet hoe een vergunningverlener zal beslissen. Hij is geen attest en geen advies van een notaris.

In de andere gewesten

In Brussel: Hoe kijkt u het overstromingsgevaar na in Brussel?
In Wallonië: Wat zegt de kaart van het overstromingsgevaar in Wallonië?

Bronnen

Bekijk het voor uw adres

Bijgewerkt op 24 oktober 2026