Wat is een RUP?

Een RUP of ruimtelijk uitvoeringsplan is een plan waarmee het Vlaamse Gewest, een provincie of een gemeente vastlegt wat er in een gebied mag: de bestemming van elke zone, en hoe ze ingericht en beheerd wordt. Het bestaat uit een kaart en stedenbouwkundige voorschriften, en die zijn bindend (VCRO art. 2.2.5): een omgevingsvergunning die ermee strijdig is, wordt geweigerd. Waar een RUP geldt, vervangt het het gewestplan en de andere plannen van aanleg, tenzij het RUP zelf iets anders zegt (art. 7.4.5).

Wat staat er in een RUP?

• Het grafisch plan: de kaart die zegt voor welk gebied het plan geldt, met de zones.
• De stedenbouwkundige voorschriften: per zone de regels over de bestemming, de inrichting en het beheer.
• De toelichting: de doelstellingen van het plan en de bestaande toestand.

Alleen de kaart en de voorschriften binden; de rest legt uit. De voorschriften kunnen het eigendomsrecht beperken, tot een bouwverbod (art. 2.2.6).

Wat u mag bouwen, hangt ook af van andere regels, zoals de bestemming op het gewestplan en de stedenbouwkundige verordeningen per gemeente. Voor één adres zet de gratis voorproef van de Perceelscan dat samen.

Wat is het verschil met het gewestplan en een BPA?

Het gewestplan, het algemeen plan van aanleg (APA) en het bijzonder plan van aanleg (BPA) zijn plannen van aanleg, de oudere generatie. Het gewestplan dekt heel Vlaanderen met ruime zones; een BPA regelt een wijk in detail. Ze blijven gelden tot een RUP ze vervangt, en nieuwe bestemmingen komen er via een RUP.

Een RUP kan van drie overheden komen, een BPA alleen van de gemeente. Het volgt ook een andere procedure, met inspraak vanaf de eerste nota (art. 2.2.4).

Welk plan op een perceel voorgaat en wanneer een vergunning van een oud BPA mag afwijken, staat in de uitleg over het bestemmingsplan.

Wie maakt een RUP: gemeente, provincie of gewest?

Er zijn drie niveaus (VCRO art. 2.2.2):

• het gewestelijk RUP, ook GRUP genoemd, dat de Vlaamse Regering vaststelt;
• het provinciaal RUP of PRUP, dat de provincieraad vaststelt;
• het gemeentelijk RUP, dat de gemeenteraad vaststelt.

Een gemeentelijk RUP mag niet afwijken van een provinciaal of gewestelijk RUP, tenzij de provincieraad of de Vlaamse Regering daar vooraf mee instemt (art. 2.2.18). Omgekeerd heft een gewestelijk RUP de strijdige voorschriften van provinciale en gemeentelijke RUP’s op, en een provinciaal RUP die van gemeentelijke (art. 2.2.5).

Hoe komt een RUP tot stand?

Elk RUP doorloopt vijf fasen, elk met een eigen document (VCRO art. 2.2.4):

• De startnota: het doel, het gebied en de alternatieven. De overheid raadpleegt de bevolking zestig dagen lang en organiseert minstens één participatiemoment.
• De scopingnota: ze verwerkt de adviezen en de reacties, en legt vast wat onderzocht wordt, ook de effecten op het milieu.
• Het voorontwerp: het gaat voor advies naar de betrokken overheden en diensten.
• Het ontwerp: de gemeenteraad, de provincieraad of de Vlaamse Regering stelt het voorlopig vast. Daarna volgt een openbaar onderzoek van zestig dagen, aangekondigd in het Belgisch Staatsblad: het ontwerp ligt ter inzage in het gemeentehuis en staat op de website, en iedereen kan opmerkingen en bezwaren indienen, uiterlijk de laatste dag.
• Het definitieve RUP: de overheid stelt het vast binnen 180 dagen na het einde van het openbaar onderzoek, te verlengen met zestig dagen. Lukt dat niet, dan vervalt het ontwerp. Wijzigen kan ze het ontwerp alleen op grond van de bezwaren, de opmerkingen en de adviezen.

Een gemeentelijk RUP kan de deputatie of de Vlaamse Regering daarna nog binnen 45 dagen schorsen (art. 2.2.23). Een RUP treedt in werking veertien dagen nadat de vaststelling in het Belgisch Staatsblad is bekendgemaakt (art. 2.2.11, 2.2.17 en 2.2.25).

Wat betekent een RUP voor uw perceel?

• Een ontwerp telt al mee: zodra het voorlopig is vastgesteld, kan een vergunning geweigerd worden omdat de aanvraag ermee onverenigbaar is (VCRO art. 4.3.2).
• Het kan zones aanduiden waar een overheid bij een verkoop mag voorgaan, voor ten hoogste vijftien jaar; de eigenaars krijgen daarover een aangetekende brief (art. 2.4.1). Meer daarover in de uitleg over het voorkooprecht.
• Een gemeentelijk RUP gaat voor op de lijst van werken die zonder vergunning mogen: regelt het bijgebouwen of afsluitingen strenger, dan geldt dat. Zie zonder vergunning bouwen.
• Het kan de waarde van grond veranderen: planschadevergoeding onder voorwaarden voor wie niet meer mag bouwen of verkavelen (art. 2.6.1), een planbatenheffing waar bijvoorbeeld landbouwgrond woongebied wordt (art. 2.6.4).

Waar vindt u het RUP van uw perceel?

Elke overheid laadt haar plannen op in het digitale register van het Departement Omgeving (DSI), meteen na de voorlopige en na de definitieve vaststelling; de gemeente neemt ze binnen veertien dagen op in haar plannenregister (VCRO art. 5.1.1). Op de kaart zoekt u een adres op in het Geoportaal Ruimtelijke Plannen, dat alleen definitief goedgekeurde plannen toont en gemeentelijke plannen alleen van de gemeenten die alles opgeladen hebben.

Lees daarna de voorschriften van de zone waarin het perceel ligt. Welke andere regels bovenop het RUP komen, van verkaveling tot verordening, staat in de uitleg over wat u op een perceel mag bouwen.

De Perceelscan zoekt voor één adres op welk RUP van gemeente, provincie of gewest er geldt, met de zone en een link naar de voorschriften. Een RUP dat nog in opmaak is, staat er apart bij.

Bronnen

• Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO)
• Stedenbouwkundige informatie (DSI, Departement Omgeving)
• Vlaanderen.be: Geoportaal Ruimtelijke Plannen

Bekijk het voor uw adres

Bijgewerkt op 9 november 2026