Wat is een voorkooprecht op een perceel?

Een voorkooprecht geeft een overheid of een andere begunstigde het recht om een goed dat verkocht wordt met voorrang te kopen, tegen dezelfde prijs en voorwaarden als de kandidaat-koper. Ligt het perceel in een zone met een Vlaams voorkooprecht, dan biedt de notaris het eerst aan via het e-voorkooploket. Bij een verkoop uit de hand, dus niet op een veiling, heeft de begunstigde 60 dagen om te beslissen; pas daarna weet de koper of de koop, wat het voorkooprecht betreft, doorgaat.

Welke voorkooprechten er zijn

Een Vlaams voorkooprecht speelt alleen bij een verkoop, en alleen als het perceel voor minstens de helft in een afgebakend gebied ligt en daardoor in de lijst van Digitaal Vlaanderen staat. Voorbeelden:

ruimtelijke ordening: in zones die een definitief ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) aanduidt, voor hoogstens 15 jaar; het plan bepaalt wie het recht heeft;
wonen: in zones voor wonen die de gemeenteraad afbakent, voor hoogstens 15 jaar, voor de woonmaatschappij, Vlabinvest en de gemeente, in die volgorde;
natuur: onder meer in het Vlaams Ecologisch Netwerk, voor de Vlaamse Grondenbank;
water: in afgebakende overstromingsgebieden en oeverzones, voor het Vlaams Gewest, De Vlaamse Waterweg of de Vlaamse Grondenbank;
ruilverkaveling (het herschikken van landbouwpercelen), landinrichting, zeehavens en complexe projecten: in de gebieden die daarvoor zijn aangeduid.

Een Vlaams voorkooprecht voor onroerend erfgoed bestaat niet, en het voorkooprecht voor stadsvernieuwing is eind 2016 opgeheven.

Bij een aankoop komen ook andere zaken kijken, zoals de begrippen bij een aankoop en een erfdienstbaarheid. Wat een rapport over een adres kost, staat bij de prijzen van de Perceelscan. Wat de belastingen bij een aankoop kosten, rekent u gratis uit met de rekenhulp voor de registratierechten en de rekenhulp voor de onroerende voorheffing.

Hoe de notaris het aanbiedt

De notaris raadpleegt de Vlaamse voorkooprechten in het e-voorkooploket van de Vlaamse Landmaatschappij (VLM), dat alleen voor notarissen en begunstigden is. Rust er een recht op het perceel, dan biedt hij het via het loket aan.

Bij een verkoop uit de hand moet de begunstigde binnen zestig dagen aanvaarden. Dat zijn kalenderdagen, vanaf de dag nadat het loket het aanbod ontving, niet vanaf het tekenen van het compromis; valt de laatste dag in een weekend of op een feestdag, dan schuift de termijn niet op. Ziet de begunstigde af, dan is dat onherroepelijk.

Bij een openbare verkoop gelden kortere termijnen: op een veiling in de zaal beslissen een eventuele pachter (een landbouwer die de grond pacht) en daarna de aanwezige begunstigden op de laatste zitting, tegen het laatste bod; bij een online veiling moet de begunstigde uiterlijk de eerste werkdag na het bericht van de notaris reageren.

Wanneer er geen voorkooprecht speelt

Er is geen Vlaams voorkooprecht bij een verkoop:

aan de echtgenoot, een wettelijk samenwonende partner of iemand die minstens een jaar met de eigenaar samenwoont in een gemeenschappelijke huishouding;
aan afstammelingen van de eigenaar of van zijn echtgenoot, ook geadopteerde kinderen, en aan hun echtgenoten;
aan een mede-eigenaar en diens familie in dezelfde graad;
aan een pachter die de grond minstens één kalenderjaar pacht, of als de pachter zijn eigen voorkooprecht uitoefent.

Volgens de VLM speelt het ook niet bij een schenking, een ruil, een erfenis of een verdeling: dat zijn geen verkopen. Elk voorkooprecht kan ook eigen uitzonderingen hebben.

Waar u het zelf nakijkt

Op de kaart ‘Recht van voorkoop’ van Geopunt ziet u per perceel de Vlaamse voorkooprechten; raadplegen is gratis. De kaart toont alleen wat de begunstigden hebben opgeladen: het voorkooprecht van een pachter en een voorkooprecht uit een contract, zoals een huurcontract, staan er niet op. Geen voorkooprecht op de kaart betekent dus niet dat er geen enkel is.

Alleen het voorkooprecht uit een RUP moet volgens de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening in de advertentie staan, en van een afbakening voor wonen worden eigenaars volgens vlaanderen.be niet verwittigd.

Wat betekent dit als u een huis koopt?

Rust er een voorkooprecht op het goed, dan tekent u het compromis onder een opschortende voorwaarde: de koop wordt pas definitief als de begunstigde zijn recht niet uitoefent. Doet hij dat wel, dan koopt hij in uw plaats, tegen dezelfde prijs; een voorkooprecht is geen onteigening en geen bouwverbod. U wacht dus tot 60 dagen op zekerheid. Bij verpachte grond gaat het voorkooprecht van de pachter voor, met een eigen termijn: kijk de actuele regel na bij uw notaris.

Het voorkooprecht van de Vlaamse Codex Wonen speelt niet als u het goed als particulier (natuurlijke persoon) koopt als uw enige eigen woning, en u samen met de andere kopers op de dag van het compromis geen andere woning of bouwgrond volledig in eigendom of in vruchtgebruik (het gebruik en de opbrengst) hebt. Welke uitzonderingen voor uw aankoop gelden, zegt uw notaris.

Wordt een voorkooprecht miskend, dan kan de begunstigde vragen om de koper te vervangen, tegen terugbetaling van de prijs, of een schadevergoeding van 20 % van de verkoopprijs eisen.

Wat de Perceelscan toont

Per adres toont de Perceelscan of er een voorkooprecht op het perceel rust. Daarnaast toont hij het plan dat er geldt, plannen in opmaak, onteigeningsplannen, afgebakende overstromingsgebieden en oeverzones, en de omgevingsvergunningen op het perceel en bij de buren.

Het voorkooprecht van een pachter en een voorkooprecht uit een contract staan er niet in, net zo min als op de kaart. Hij toont geen namen van eigenaars en is geen attest en geen advies van een notaris; bij een verkoop vraagt de notaris de actuele stand op in het e-voorkooploket.

In de andere gewesten

In Brussel: Wat betekent een recht van voorkoop in Brussel?
In Wallonië: Wanneer mag een overheid in Wallonië eerst kopen?

Bronnen

Bekijk het voor uw adres

Bijgewerkt op 24 oktober 2026